Роберт Ф. Тафт, Літургія: узор малітвы – ікона жыцця (16)

Працяг...

(Пераклад з ангельскай - а. Андрэй Буйніч)

2. Культ, як абразы

Інтэгральнасць і раўнавага гэтай сімвалічнай матрыцы, пачуццё збалансаванай цэласнасці рэчаў – гэта асноўныя рысы ўсходняга перажывання літургіі: трансцэндэнтнай, але не далёкай; святарскай, але не клерыкальнай; супольнай, але не безасабовай; традыцыйнай, але не фармалістычнай. Як лёгка разбурыць раўнавагу, апусціўшы адзін з элементаў мазаікі, яе неад'емнай часткі! Магчыма гэта з-за іканаграфічнай прыроды культа на Усходзе, літургічная дзеянне – гэта не толькі цырымонія; але яно з'яўляецца аб'ектам сузірання, дзіўным бачаннем, поўны таямніц, перад якой распасціраюцца з поўным глыбокай пашаны страхам.

Гэта справедліва не толькі для самога абраду, але для ўсёй атмасферы святасці ды таямніцы, якая ахоплівае кожны яго рух і абуджае пачуццё поўнага пашаны страх. У стварэнні такой атмасферы было б цяжка перабольшыць важнасць царквы і яе іканаграфіі. Якой жа плоскай і банальнай можа падацца візантыйскай літургія, калі яна адпраўляецца ў будынках заходніх храмаў! Але, калі мы ўбачым яе ў правільна абсталяванай візантыйскай царкве, то гэта так, нібы мы перакрочылі парог у іншы свет, або, хутчэй, у наш свет, у якім стала бачнай рэчаіснасць адкуплення, як перамяненага па-за часам космасу.

Вось чаму іконы называюць вокнамі ў іншы свет, вось чаму самая сціплая вясковая царква з'яўляецца, згодна са св. Германам Канстанцінопальскім, "небам на зямлі", месцам "дзе Бог Нябесны жыве і рухаецца" і дзе можна "адкласці ўсе жыццёвыя клопаты", як наказваюць словы Херувімскай песьні, "каб нам прыняць Уладара ўсіх". Гэта нябеснае свяцілішча,

дзе мужчыны і жанчыны, згодна з іх здольнасці і жаданнямі, былі ўключаны ў поўны праслаўлення культ адкупленага космаса; дзе догмы не бясплодныя абстракцыі, але гімны радаснай хвалы¹.

1 Peter Hammond, The Waters of Marah. The Present State of the Greek Church, Rockliff, London 1956, с. 16.